Gezondheidsrisico's van asbest

Tegenwoordig worden geen nieuwe asbestbevattende producten meer in omloop gebracht in België. Ook al komen er geen nieuwe producten meer bij, de oude zijn nog aanwezig. Ook u kan, op het werk of thuis, nog steeds met asbest in aanraking komen tijdens schoonmaak, herstel, renovatie of verwijdering van asbesthoudende materialen. U moet dus weten waar u asbest kan aantreffen en wat u mag, moet en kan doen om risico’s te vermijden.

Asbest is een verzamelnaam voor een reeks vezelachtige mineralen die allen dezelfde eigenschap bezitten: ze splitsen zich in de lengte steeds verder tot uiterst fijne en met het blote oog onzichtbare vezeltjes. Die zijn zo licht, dat ze lang in de lucht blijven zweven en makkelijk ingeademd worden. Het inademen van deze vezels kan ernstige ziekten veroorzaken.

Asbest wordt opgedeeld in twee grote groepen:
• serpentijnen: tot deze groep behoort chrysotiel (het “witte asbest”), de meest gebruikte soort;
• de amfibolen: tot deze groep behoren amosiet (het “bruine asbest”), crocidoliet (het “blauwe asbest”) en het meer zeldzame anthophylliet, tremoliet en actinoliet. Aan de kleur van het ruwe materiaal kan men herkennen tot welke soort het asbest behoort. Wanneer het materiaal verwerkt is, kan dat niet meer. Alleen een laboratorium¬analyse kan dan nog uitsluitsel geven.

Hoe weet u of een materiaal asbest bevat ?

Tal van produkten bevatten nog steeds asbest. Strijkplanken, golfplaten, remblokjes, vloerbedekking, laboratoriummateriaal, pijpen, vloeistoffilters, gasmaskers, isolatie-materiaal...: het zijn maar enkele voorbeelden van de duizenden producten waarin tot eind vorige eeuw asbest werd verwerkt.
Paniek is niet nodig. Kijken naar of zelfs aanraken van asbest is niet gevaarlijk. Als het materiaal in goede staat is, zitten de vezels doorgaans heel stevig vast. Gevaar is er pas wanneer u, bij een verbouwing bijvoorbeeld, het asbest bewerkt en “beschadigt”. Dan kunt u de vezels losmaken en inademen.
Met het blote oog zal u in de meeste gevallen niet kunnen beoordelen of iets asbest bevat.
In een bedrijf moet men in principe alles in de asbestinventaris kunnen terugvinden. Als privé-persoon beschikt u niet over zo’n inventaris en bent u aangewezen op andere methodes. Lijkt een bepaald materiaal u verdacht, kijk dan eerst op facturen, leveringsbonnen of in het bouwbestek. Vindt u daarin geen informatie, neem dan contact op met de leverancier; die kan soms uitsluitsel geven aan de hand van de merknaam of een code.
Ook de periode waarin iets gekocht of geïnstalleerd werd, kan een aanwijzing zijn. Hebt u dan nog geen zekerheid, dan kan u terecht bij een gespecialiseerd laboratorium.

Verwijderen, of niet ?

Is het materiaal of product in goede staat en moet het niet echt weg, blijf er dan af. Dat is het veiligste. Zorg er wel voor dat mensen die er later toch aan moeten werken, gewaarschuwd zijn. Een werkgever van een onderneming die bij u werken komt uitvoeren is trouwens verplicht om, vooraleer de werken aan te vatten, de materialen te identificeren waarvan vermoed wordt dat ze asbest bevatten. Is het materiaal of product toch in slechte staat of moet het weg, voor een verbouwing bijvoorbeeld, dan moeten er grondige voorzorgsmaatregelen genomen worden. Daarbij moet er vooral voor gezorgd worden dat er zo weinig mogelijk vezels in de lucht terechtkomen, en dat men ook geen vezels verspreidt die aan de kleding of de huid kleven.

Zelf doen of een gespecialiseerd bedrijf inhuren ?

Bepaalde werkzaamheden mogen volgens de arbeidswetgeving enkel door een onderneming uitgevoerd worden die daarvoor erkend is door de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (WASO).
De adressen van deze bedrijven vindt u op de website van FOD WASO: www.meta.fgov.be.
Sommige werken met een beperkt risico op blootstelling mogen door het eigen personeel van het bedrijf uitgevoerd worden. Hiervoor bestaan dan wel strikte voorschriften: zo moeten de betrokken werknemers ingeschreven worden op een lijst, en vooraf opleiding en schriftelijke instructies over alle voorzorgsmaatregelen ontvangen.
Heeft u als prive-persoon met asbest te maken, dan moet u beoordelen of u wel in staat bent de klus veilig te klaren. Een gespecialiseerde firma biedt alleszins twee grote voordelen. Enerzijds worden de risico’s maximaal vermeden omdat de werknemers zijn opgeleid om met asbesthoudende materialen om te gaan, over het geschikte gereedschap beschikken en beproefde procedures gebruiken, en anderzijds wordt het afval op de juiste manier
verwijderd.

Veiligheidsmaatregelen

De grondregel bij werken aan materiaal met asbest is eenvoudig: voorkom de vorming van stof. Asbestvezels zijn immers niet gevaarlijk zolang ze goed gebonden zijn. Wordt het materiaal beschadigd, dan komen de vezels vrij. Het grote gevaar ligt in het inademen of ook het inslikken ervan. Met de volgende zeven regels kan het risico worden beperkt maar niet worden uitgeschakeld.

1. Maak het materiaal nat of fixeer het
Nat materiaal geeft minder stof af dan droog. Sproei dus het asbestmateriaal nat voor u eraan begint te werken. Het gebruik van hogedrukreinigers is uit den boze. Er zijn ook speciale fixeermiddelen op de markt om stofvorming te beperken.

2. Werk heel voorzichtig
Probeer het materiaal niet te beschadigen. Breek het niet, maar schroef het los. Vermijd schokken tijdens het hanteren, bijvoorbeeld bij het overbrengen in een afvalcontainer of bij de afvalverwerking.

3. Gebruik geen sneldraaiend gereedschap
Moet u het materiaal toch zagen, boren of slijpen, gebruik dan handwerktuigen of zeker traagdraaiend gereedschap. Gewone slijpschijven, boormachines, cirkelzagen,... draaien snel en maken daardoor veel stof.

4. Zorg voor een goede ventilatie
Buiten werkt u veiliger dan binnen. Het gaat er immers om de concentratie van vezels in de lucht zo klein mogelijk te houden. Als dat niet kan, moet u de ruimte waarin u werkt heel goed verluchten. Zorg voor luchtstroom naar buiten, zodat de vezels niet in de lucht blijven hangen. Kleef dus zorgvuldig alle kieren en gaten dicht die uitgeven op een andere ruimte. Het is noodzakelijk om het vrijkomen van asbestvezels maximaal te beperken om te
voorkomen dat de lucht, ingeademd door uw buren, wordt vervuild.

5. Gebruik aangepaste beschermingsmiddelen
Asbestvezels kunnen aan uw kleding blijven hangen. Draag daarom een overall en handschoenen die u kan wegwerpen. Na het werken kunt u die samen met het andere afval op de correcte manier verwijderen. Uiterst belangrijk is een ademhalingstoestel waarmee u zich tegen het inademen van de vezels beschermt. Een gewoon masker is absoluut niet geschikt, want dat houdt de kleinste vezeltjes niet tegen. U heeft een speciaal ademhalingstoestel nodig met filtercapaciteit P3. Vraag advies aan de verkoper.

6. Reinig na het werk zorgvuldig het lokaal en het gereedschap
U maakt het tijdens het werk vrijgekomen stof nat, veegt het heel voorzichtig op met vochtige doeken en voegt alles bij het asbestafval. Uw gewone stofzuiger gebruiken is een heel slecht idee. De zeer kleine asbestvezels worden niet tegengehouden door de filter en worden zo weer de lucht ingeblazen.

7. Maak uzelf grondig schoon
Schrob u na het werk grondig schoon onder de douche. Vooral uw haar moet u heel zorgvuldig wassen.

Wat met het afval ?

Om precies te weten wat u moet/mag doen, neemt u contact op met de milieudienst van uw gemeente of met de gewestelijke overheidsinstellingen die hiervoor bevoegd zijn.
Er wordt een onderscheid gemaakt tussen afval waaruit de vezels gemakkelijk vrij kunnen komen (b.v. isolatiemateriaal of asbestkoord) en afval waarin de vezels stevig gebonden zijn (b.v. asbestcementproducten).
Asbestbevattend afval waaruit vezels gemakkelijk kunnen vrijkomen moet beschouwd worden als gevaarlijk afval, en kan door particulieren worden aangeboden bij het Klein Gevaarlijk Afval (KGA). Niet alle KGA-inzamelaars aanvaarden het echter. Wanneer je het afval niet kwijt kan bij de KGA-inzameling in je gemeente, raadpleeg je het best de milieudienst van je gemeente.
Wanneer voor de verwijdering van asbestmateriaal een beroep wordt gedaan op een gespecialiseerde firma, zal deze firma ook voor de verwijdering van het afval zorgen.
Asbestcementafval, waarin de vezels stevig gebonden zijn, wordt behandeld als bouw- en sloopafval, zij het dat stofvorming bij de verwijdering en verwerking van het afval zoveel mogelijk moet worden voorkomen.
Particulieren kunnen met hun asbestcementafval terecht in containerparken waar bouw- en sloopafval aanvaard wordt.

Ook in Gooik worden asbest-cementproducten beschouwd als sloop-afval. U brengt het zo voorzichtig mogelijk naar een containerpark: nat maken, zo weinig mogelijk beschadigen, zorgen dat u onderweg niets verliest. U moet de verantwoordelijke van het containerpark wel vertellen dat het om afval gaat met asbest.